Κάστρα - Συνέχεια

Ο κύριος πύργος, ο ισχυρότερος και ψηλότερος απ’ όλους, βρισκόταν στο εσωτερικό του κάστρου ή σε κάποιο επίκαιρο σημείο του τείχους και χρησίμευε σαν παρατηρητήριο. Όσο για την κατοικία του φεουδάρχη, που βρισκόταν σε άμεση επαφή με τον κύριο πύργο, μπορούμε να πούμε πως , ενώ στην αρχή η μορφή της ήταν σαφώς αντίθετη από το υπόλοιπο συγκρότημα, σιγά- σιγά ενοποιήθηκε μ’ αυτό για ν’ αποτελέσει από τα τελευταία μεσαιωνικά χρόνια και σε ολόκληρη την Αναγέννηση και το μπαρόκ, ένα ενιαίο αρχιτεκτονικό σύνολο. Το γεγονός αυτό ωστόσο συνετέλεσε στο να χαθεί ο στρατιωτικός του χαρακτήρας, από τον οποίο απόμεινε μόνο  το εξωτερικό ύφος για να γεννηθεί ένα νέο είδος κάστρου πολεμικού, ιδίως μετά την ανακάλυψη της πυρίτιδας, που επέβαλλε και νέες εντελώς αρχές στη φρουριακή αρχιτεκτονική.

Τα οχυρά των Σαρακηνών κληρονόμων της πολεμικής τέχνης των Ρωμαίων και των Βυζαντινών, είναι εκείνα που χρησιμοποιήθηκαν σαν πρότυπα των κάστρων που χτίστηκαν στην δυτική Ευρώπη. Το Σατώ- Γκαγιάρ είναι ένα από τα πρώτα- πρώτα δείγματα αυτού του τύπου φρουρίου και χτίστηκε από το Ριχάρδο το Λεοντόκαρδο για την άμυνα της Νορμανδίας. Κατασκευές καθαρά στρατιωτικές, του τύπου των ρωμαϊκών castraκαι χωρίς καμιά ακόμα , απαίτηση αισθητικής, αποτελούνταν από ένα μόνο τείχος, ενισχυμένο με πύργους ή , άλλοτε ,από ένα μόνο πύργο που περιβαλλόταν από το τείχος. Κάστρα αυτού του τύπου συναντιούνται ως το 12ο αι. Στη Γαλλία υπάρχει ένα ενδιαφέρον δείγμα, που προέρχεται από τα κατάλοιπα των πύργων των Ετάμπ και του Προβέν κοντά στο Παρίσι.

Από το 13ο αι. στην Ευρώπη άρχισαν να διαμορφώνονται τα πρώτα έθνη, να γεννιούνται τα πρώτα ενιαία κράτη, οι πρώτες μεγάλες μοναρχίες. Οι πόλεμοι έγιναν τώρα πραγματικές συγκρούσεις μεταξύ κρατών και τα κάστρα έχασαν  σιγά- σιγά υη στρατιωτική τους σημασία, για να μετατραπούν σε πολυτελείς διαμονές αρχόντων, ενώ για στρατιωτικούς σκοπούς δημιουργήθηκε ένας τύπος φρουρίου που λειτουργούσε σαν πολεμική μηχανή. Από τους καθεδρικούς ναούς, αρχικά ο κλουνιανός τύπος και μετά ο κιστερκιανός μεταφέρθηκαν στις αστικές κατασκευές: μερικά κάστρα έγιναν σημαντικότατα μνημεία της ρομανικής και γοτθικής  αρχιτεκτονικής και σιγά- σιγά της Αναγέννησης, του μανιερισμού και του μπαρόκ.

Στη νότια Ιταλία, στο βασίλειο της Νεάπολης, όπου ήδη υπήρχαν ρομανικά κάστρα, όπως εκείνα του Τράνι και του Μπάρι, ο Φρειδερίκος Β’, ο μεγάλος προστάτης της ποίησης των τροβαδούρων ,έχτισε στους λόφους του Αδρία, με θέα τη θάλασσα και κατά μήκος της γραμμής των μεγάλων μεταναστεύσεων των πουλιών, το κινηγετικό του κάστρο: είναι το Καστέλ ντελ Μόντε που αναφέραμε στην αρχή για την πρωτοτυπία του οκταγωνικού του σχεδίου. Το πνεύμα αυτό των κατασκευαστών που είχαν δεχτεί το μεγάλο μάθημα των κιστερκιανών μοναχών, συνδυάζεται κυρίως στις εσωτερικές διακοσμήσεις , με τα πλούσια κατάλοιπα της ανατολικής τέχνης κληρονομημένα από τις μουσουλμανικές εισβολές και συνδυασμένα με μια καθαρή έκφραση που είχε ήδη δώσει δείγματα της πρωτοτυπίας της στην προηγούμενη ρομανική αρχιτεκτονική. Σύγχρονα του Καστέλ ντελ Μόντε είναι τα κάστρα Μανιάτσε. Μεταγενέστερα κατά έναν αιώνα <μέσα 14ου > μερικά κάστρα , όπως του Μουσομέλι, χτισμένο από το Μανφρέντο Κιαραμόντε τον 3ο αι. μας δίνουν στη Σικελία πρωτότυπα δείγματα θαυμάσιας συγχώνευσης γοτθικού ρυθμού και μερικών στοιχείων ανατολικής τέχνης. Στη βόρεια Ιταλία, από το Πιεμόντε ως το Βένετο, τα κάστρα είναι πολυάριθμα. Ανάλογα με τη γεωγραφική θέση δέχονται γαλλικές η γερμανικές επιδράσεις. Στο Πιεμόντε, το κάστρο με την πιο σημαντική γοτθική επίδραση είναι εκείνο του Φένις. Στη Λομβαρδία ,εξαιτίας της κοινοτικής διάρθρωσης και του σχηματισμού των κρατιδίων, τα κάστρα εμφανίζονται κυρίως στις πόλεις, όπως το Καστέλο Σφορτσέσκο στο Μιλάνο και της Παβίας, ασφαλώς το πιο ωραίο από τα πολλά κάστρα, που έγιναν από τους Βισκόντι, και από τα σημαντικότερα μνημεία της αστικής γοτθικής αρχιτεκτονικής της βόρειας Ιταλίας.

Στη Γαλλία, στη Γερμανία και στην Αγγλία τα ιστορικά συμβάντα  μετέβαλαν, πριν ακόμα από την Ιταλία, το χαρακτήρα του κάστρου. Μετά τα πρώτα, που χτίστηκαν στον τύπο Σατώ – Γκαγιάρ, τα υπόλοιπα πήραν πλέον το χαρακτήρα εξοχικών κατοικιών των μοναρχών και των μεγάλων οικογενειών που συναγωνίζονταν για την κυριαρχία  σε αυτές τις περιοχές. Από τα παλιότερα αναφέρονται τα γαλλικά της Ορλεάνης και του δούκα του Μπερύ στο Πιερφόν, στη Φερτέ Μιλόν, στο Μεάν συρ Υέβρ, στο Σωμύρ, στο Ντουρντόν, στην Μπισέτρ, κι ακόμα στην κοιλάδα του Λίγηρα, το κάστρο του Αμπουάζ, που ανάγεται στον 6ο μ.Χ. αι., το οποίο ο Κάρολος Η’ μεταμόρφωσε από φρούριο σε βασιλική διαμονή, ενώ ο Λουδοβίκος, ενώ ο Λουδοβίκος ΙΒ’ και πιο πολύ ο Φραγκίσκος Α’ διαμόρφωσαν με τη μεγαλύτερη πολυτέλεια. Άλλα επίσης παλιά είναι του Σωμόν, του Μπλουά, του Ουσέ, του Λανζαί. Στον καιρό του Φραγκίσκου Α’ ανάγονται εξάλλου το Φονταινεμπλώ και τα ανάκτορα του Κεραμεικού και των Βερσαλλιών, όπου το Μπαρόκ δημιουργεί μια πρωτότυπη λύση λεπτότητας και στομφώδους διακοσμητικού μεγαλείου.

Είναι βέβαια σαφές, ότι η αρχική έννοια της λέξης chateauέχει τελείως ξεχαστεί και τώρα σημαίνει μόνο ανάκτορο και καθόλου φρούριο. Στην Ισπανία, τα κάστρα παίρνουν νωρίς μια ιδιαίτερη χαρακτηριστική φυσιογνωμία  που γεννιέται από τη συγχώνευση των τοπικών παραδόσεων με τη μουσουλμανική τέχνη και τα μεγάλα καλλιτεχνικά ρεύματα, όπως το ρομανικό και το γοτθικό. Τα κάστρα όπως εξάλλου όλες οι σπουδαιότερες αστικές και θρησκευτικές κατασκευές, διαμορφώθηκαν κατόπιν σε τέτοιο διφορούμενο και συνάμα γοητευτικό ύφος, ώστε να δημιουργηθούν γι’ αυτό, με το πέρασμα των εποχών, διάφοροι ορισμοί: από το μοζαραβικό ως το ύφος Ισαβέλλας. Τα πιο παλιά οχυρά ονομάζονταν εδώ αλκαζάρ. Τα σπουδαιότερα από αυτά είναι της Κόρδοβα, της Σεβίλλης, του Τολέδου και της Σεγκόβια. Το κάστρο της Κόκα στην παλιά Καταλωνία, γοτθικής μορφής στη σύλληψη, αλλά στο σύνολο με επικρατέστερη τη μαυριτανική τεχνοτροπία, είναι ένα από τα πιο υποβλητικά ισπανικά μνημεία του 15ου αι. <με τροποποιήσεις και προσθήκες του 18ου αι.> Είναι χτισμένο από τούβλα με τέσσερις οκτάγωνους πύργους σε κάθε γωνία και με υπερκείμενους πολύγωνους πυργίσκους. Άλλο ενδιαφέρον μνημείο είναι το κάστρο του Ρεάλ ντε Μανθανάρες στη Μαδρίτη, πρότυπο του λεγόμενου ύφους Ισαβέλλας, στο οποίο έχει θαυμάσια πραγματοποιηθεί μια ευτυχής ενότητα μεταξύ του γοτθικού ρυθμού που άκμαζε τότε και των μαυριτανικών μοτίβων και τεχνικής, που ήταν πιο εύκολο να αφομοιωθούν από τη δυτική τέχνη.

Στην Αγγλία, τα πραγματικά κάστρα που διαφέρουν από τις κατασκευές ρομανικού τύπου εμφανίστηκαν μετά την εισβολή των Νορμανδών, περί τα μέσα του 11ου αι., και συνέπεσαν με τη συγχώνευση του ρομανικού ύφους με το ύφος των, που προϋπήρχαν, αγγλοσαξονικών κατασκευών, δίνοντας έτσι αρχή σε μια τέχνη πρωταρχικά εθνική , της οποίας τα πιο σημαντικά δείγματα είναι το Κασλ Αίηκρ χτισμένο τον 11ο αι. από τον WilliamdeWarrer<παλιά έδρα πρεσβυτέριου του τάγματος του Κλυνύ, που ιδρύθηκε το 1048> , το κάστρο του Ρότσεστερ και το σχεδόν ανέπαφο του Χέντιν-γκαμ, με έντονα τα σημάδια της νορμανδικής επίδρασης, που χτίστηκε το 1130. Αργότερα τα αγγλικά κάστρα άρχισαν και αυτά να χάνουν, όπως και αλλού, το χαρακτήρα του φρουρίου, για να μεταβληθούν σε ηγεμονικές και βασιλικές διαμονές. Τέτοια, π.χ., είναι η περίπτωση του περίφημου κάστρου του Ουυίνδσορ, που κατασκευάστηκε με διαδοχική σειρά από τον Ερρίκο Γ’, τον Εδουάρδο Δ’ και διατηρεί ακόμα, σε μερικά μέρη του, ενδιαφέροντα δείγματα του τελευταίου αγγλικού γοτθικού ρυθμού, με το ωραιότατο κολεγιακό παρεκκλήσι του Αγίου Γεωργίου στη χαμηλότερη αυλή του οικοδομήματος. Από τον καιρό του Ερρίκου σώζονται μερικοί πύργοι από τους πολλούς που υπήρχαν πριν από τη ριζική μεταμόρφωση, που υπέστη το κάστρο στα 1824, με την εργασία του σερ Τζέφρυ Ουάιετβιλ ο οποίος έδωσε στο σύνολο μια όψη πιο επιβλητική και ενιαία, σε βάρος όμως των παλιών μεσαιωνικών κατασκευών. Από την εποχή του Εδουάρδου Γ’ μένουν ακόμα ο συμπαγής στρογγυλός πύργος και διπλή σειρά των στοών. Από το 16ο αι. και ύστερα κατά τη βασιλεία του Ιακώβου Α’, μεγάλου προστάτη των τεχνών, τα κάστρα αποτελούν πραγματικές πόλεις και δύο αιώνες αργότερα, το CastleHovard, που χτίστηκε στην κομητεία της Υόρκης, από τον Τζων Βάνμπρε, με κλασική τεχνοτροπία,έχασε τη λαμπρότητα των κατασκευή του βασιλιά Ιάκωβου και έχει όλη την όψη και τις απαιτήσεις μιας κοινής ιδιωτικής κατοικίας.

Και στη Γερμανία τα κάστρα σαν αρχοντικές ή πριγκιπικές διαμονές εμφανίστηκαν στην οθωνική περίοδο

 

Joomla templates by a4joomla