Μαρκετερί

Το ξύλο ως υλικό, εκτός από τις απεριόριστες εφαρμογές που προσέφερε στον άνθρωπο και το ρόλο που έπαιξε στην εξέλιξη του πολιτισμού του, καθώς ήταν το πιο ευκατέργαστο υλικό (μαζί με την πέτρα), εκτός επίσης απ τις απεριόριστες δυνατότητες που συνεχίζει και σήμερα να μας προσφέρει (ως δομικό υλικό, καύσιμη ύλη, πρώτη ύλη της επιπλοποιίας κλπ.), συνεισέφερε και στις διακοσμητικές, «καλές» τέχνες, χάρη στη μεγάλη ποικιλία χρωμάτων και σχεδίασης στην οποία απαντάται. Μια μορφή αξιοποίησης του ξύλου που χρησιμοποιήθηκε εκτεταμένα και συνεχίζει και σήμερα να αξιοποιείται στην επιπλοποιία είναι και η ένθετη διακόσμηση ή μαρκετερί. Η μαρκετερί είναι μία τέχνη όπου περιλαμβάνει την κοπή και την συναρμολόγηση μικρών και περίπλοκων ξυλόφυλλων με διάφορα χρώματα και νερά, ακόμη και τον συνδυασμό άλλων σπάνιων υλικών όπως κόκκαλο από καβούκι χελώνας (ταρταρούγα), φύλλα χαλκού, μπρούτζου, ασημιού, πέρλα, φίλντισι κ.α. δημιουργώντας μια εικόνα, ένα γεωμετρικό σχήμα, ή άλλα διακοσμητικά αποτελέσματα πάνω σε μία σταθερή επιφάνεια. Η απλούστερη περιγραφή είναι ότι συνθέτοντας τα ξυλόφυλλα είναι σαν να δημιουργείται ένας ζωγραφικός πίνακας.

Παρά το γεγονός ότι η μαρκετερί είχε μεγάλη άνθηση κατά την Αναγέννηση, λίγοι άνθρωποι γνωρίζουν ότι αυτή η τέχνη, μας πηγαίνει πίσω χιλιάδες χρόνια, η οποία προέρχεται γύρω στο 3500 π. Χ. Η βασική χρήση των ξυλόφυλλων για διακοσμητικούς σκοπούς είναι σχετικά εύκολο να αφομοιωθεί με τα σύγχρονα εργαλεία και μηχανήματα, όμως το θέμα έχει πολλές πτυχές, κάποιες από τις οποίες είναι περίπλοκες και απαιτούν αξιοσημείωτες δεξιότητες και τεχνικές γνώσεις.

Σε αυτές τις γνώσεις θα αναφερθούμε κατ’ αρχήν, εστιάζοντας στις ιδιότητες εκείνες του ξύλου που επηρεάζουν τη συγκεκριμένη τεχνική (παραγωγή ξυλόφυλλων, χρώματα, σχεδίαση, κ.α.).

Στη συνέχεια γίνεται μια ιστορική αναδρομή στην εξέλιξη της τεχνικής δια μέσου των αιώνων και καταλήγουμε στα απαιτούμενα εργαλεία, υλικά, μηχανήματα και τεχνικές. Η όλη εργασία συμπληρώνεται με την κατασκευή και περιγραφή βήμα προς βήμα ενός έργου (μιας δικής μας κατασκευής) με την τεχνική της μαρκετερί

 

Το ξύλο ως υλικό

Το ξύλο αποτέλεσε και αποτελεί πρώτη ύλη για τον άνθρωπο από την στιγμή της εμφάνισης του στη γη (Εικ. 2). Με αυτό κατασκεύασε τα πρώτα του όπλα για να αμυνθεί, τα εργαλεία του, την κατοικία του για να προστατευθεί από τις αντίξοες καιρικές συνθήκες και το χρησιμοποίησε σαν καύσιμο υλικό για να ζεσταθεί και ναμαγειρέψει. Με το πέρας των χρόνων και κυρίως με την τεχνολογική εξέλιξη, ο αριθμός των προϊόντων που παράγονται από το ξύλο είτε με απλή είτε με μηχανική ή πολύπλοκη χημική μεταποίηση μεγαλώνει ολοένα και περισσότερο. Έφτασε λοιπόν σήμερα να παράγονται από το ξύλο πάνω από δύο χιλιάδες προϊόντα. Σε αυτήν την εξέλιξη βοήθησε πολύ η επιστήμη της Τεχνολογίας του Ξύλου, η οποία μελετάει τοω ξύλο, αρχικά σαν πρώτη ύλη και μετέπειτα τις μεθόδους παραγωγής των διαφόρων προϊόντων του, την βελτίωσή τους και την εφαρμογή τους στην σύγχρονη τεχνολογία, καθώς και την δυνατότητα παραγωγής νέων προϊόντων.

 

Τα Προϊόντα του ξύλου διακρίνονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες:

α. εκείνα που διατηρούν την φυσική δομή του ξύλου κι,

β. εκείνα που παράγονται μετά από μηχανική ή χημική κατεργασία και δεν

διατηρούν την φυσική δομή του ξύλου (δεν είναι δυνατό να αναγνωρισθεί η

προέλευση τους)

 

Στην πρώτη κατηγορία ανήκουν η πριστή ξυλεία και τα προϊόντα της, ξυλόφυλλα, αντικολλητά, επικολλητό (σύνθετο ξύλο), μοριοσανίδες κ.α.

Στην δεύτερη κατηγορία ανήκουν, το χαρτί, η κυτταρίνη και τα προϊόντα της, συνθετικές ίνες, οι ινοπλάκες, αιθυλική αλκοόλη, γλυκόζη, κ.α.

Το ξύλο βέβαια, το ανταγωνίζονται κι άλλες πρώτες ύλες, όπως είναι το τσιμέντο, το αλουμίνιο, ο χάλυβας, τα πλαστικά. Έχει όμως, σημαντικά πλεονεκτήματα που το κάνουν να ξεχωρίζει από τα άλλα υλικά, όπως :

  • Αναπαράγεται από τη φύση συνεχώς, σε αντίθεση με τις άλλες πρώτες ύλες

π.χ. πετρέλαιο όπου εξαντλείται συνεχώς.

  • Έχει μεγάλη αισθητική αξία, γιατί είναι διαθέσιμο σε απεριόριστους

συνδυασμούς σχεδιάσεων και χρωμάτων.

  • Είναι ένα ζεστό υλικό με ιδιαίτερη αίσθηση στην αφή και στην όραση.
  • Είναι άριστο δομικό υλικό με τεράστιες κατασκευαστικές δυνατότητες και

πολύ μεγάλη αρχιτεκτονική αξία.

  • Είναι μονωτικό υλικό στη θερμότητα και στον ηλεκτρισμό.
  • Δεν οξειδώνεται.
  • Έχει μεγάλη μηχανική αντοχή σε σχέση με το βάρος του.
  • Δεν απαιτεί μεγάλη κατανάλωση ενέργειας κατά την κατεργασία του.
  • Δεν ρυπαίνει το περιβάλλον

 

Το ξύλο ωστόσο, παρουσιάζει και κάποια μειονεκτήματα όπως :

  • Είναι υγροσκοπικό υλικό δηλ. ρικνώνεται και διογκώνεται με την απώλεια ή

           την πρόσληψη υγρασίας από την ατμόσφαιρα.

  • Είναι ανισότροπο και δύσκολο, δηλαδή η πολύπλοκη εσωτερική δομή του, η

μηχανική αντοχή του και οι ιδιότητες του, διαφέρουν στις τρεις κύριες

κατευθύνσεις μέσα στην μάζα του.

  • Καίγεται σχετικά εύκολα, και προσβάλλεται από μύκητες, έντομα και άλλους

μικροοργανισμούς.

  • Αλλοιώνεται με το πέρασμα του χρόνου και των διαφόρων εξωτερικών

παραγόντων.

Λόγω των μειονεκτημάτων του ξύλου κρίνεται αναγκαία η καλή γνώση των φυσικών, Λόγω των μειονεκτημάτων του ξύλου κρίνεται αναγκαία η καλή γνώση των φυσικών, μηχανικών και χημικών ιδιοτήτων του και η σωστή χρήση του, τόσο από3 επιστημονική όσο και από πρακτική άποψη. Με την καλή γνώση των παραπάνω είναι δυνατό να περιορίσουμε ολικώς ή μερικώς τα μειονεκτήματά του, εφαρμόζοντας τους κατάλληλους χειρισμούς ή διεργασίες (π.χ. εμποτίζοντας το ξύλο με συγκεκριμένες ουσίες το καθιστούμε απρόσβλητο από μύκητες και έντομα ή το κάνουμε ανθεκτικό

στη φωτιά κ.α.).

Η επιλογή του κατάλληλου είδους ξύλου, για την κάθε κατασκευή, απαιτεί και προϋποθέτει την γνώση των ιδιοτήτων αυτού.

 

Οι φυσικές ιδιότητες του ξύλου

Οι φυσικές ιδιότητες του ξύλου είναι εκείνες πού γίνονται αισθητές με τις αισθήσεις μας, όπως χρώμα, σχεδίαση, οσμή, υφή, στιλπνότητα, σκληρότητα, γεύση και βάρος.

• Χρώμα: Το χρώμα του ξύλου προέρχεται από τις οργανικές ουσίες (εκχυλίσματα) που υπάρχουν μέσα στο ξύλο σε ορισμένους κενούς χώρους και κυτταρικές κοιλότητες. Οι ουσίες αυτές είναι δυνατό να εκχυλισθούν και να απομακρυνθούν από το ξύλο με νερό ή με ουδέτερους ή οργανικούς διαλύτες. Είναι αισθητό με την όρασή μας και οι αποχρώσεις του ποικίλουν από λευκό έως μαύρο (Εικ. 3). Αν και μπορούμε να διαγνώσουμε το είδος ενός ξύλου από το χρώμα του, η ορθότητα της διάγνωσης είναι περιορισμένη γιατί το φυσικό χρώμα αλλοιώνεται με την επίδραση διαφόρων παραγόντων του περιβάλλοντος. Το χρώμα του ξύλου γίνεται σκοτεινότερο, κατά την έκθεση του στον ατμοσφαιρικό αέρα, γιατί προκαλείται οξείδωση των οργανικών συστατικών του. Η μεταβολή είναι εντονότερη στο σομφό παρά στο εγκάρδιο και μπορεί να γίνει αμέσως μετά την υλοτόμηση ή την πρίση των κορμοτεμαχίων. Έτσι, το ξύλο της κλήθρας για παράδειγμα, μεταβάλλεται γρήγορα από υπόλευκο σε κοκκινωπό, το εγκάρδιο της ακακίας γίνεται από ανοικτό πράσινο, σκοτεινό καφέ, της μουριάς από καφέ χρυσοκίτρινο γίνεται σκούρο καφέ, κ.α.. Ένας άλλος παράγοντας που αλλάζει το χρώμα των ξύλων είναι η βαφή ή η άτμιση. Η μεταβολή του χρώματος του ξύλου με την άτμιση, συμβαίνει γιατί διαλύονται/υδρολύονται τα εκχυλίσματα του στα οποία οφείλονται τα χρώματα.

 

• Σχεδίαση ή «νερά του ξύλου»: με τον όρο σχεδίαση χαρακτηρίζουμε ακτινικές και εφαπτομενικές τομές. Στις τομές αυτές, η σχεδίαση αποτελεί την κατανομή και την διάταξη των αυξητικών δακτυλίων, του πρώιμου και του όψιμου ξύλου, του εγκάρδιου και του σομφού, των ακτινών και των ρητινοφόρων αγωγών. Μ’ άλλα λόγια, η σχεδίαση, στην περίπτωση αυτή, έχει την ίδια σημασία που έχει και ο όρος «νερά του ξύλου». Ξύλα με πλατιές εντεριώνιες ακτίνες, όπως η δρυς, η φτελιά κ.λπ. δίνουν ωραία σχεδίαση σε ακτινικές επιφάνειες. Σε συνδυασμό με το χρώμα, η σχεδίαση (συνήθως των ακτινικών τομών) δίνει σε πολλά είδη ελκυστικές επιφάνειες και γι’ αυτό το λόγο επιζητείται η δημιουργία τέτοιων τομών για την παραγωγή ξυλόφυλλων, κάτι που τα κάνει κατάλληλα για κατασκευές επίπλων και άλλες διακοσμητικές χρήσεις όπως η χρήση της μαρκετερί

 

Υφή: ο όρος υφή χαρακτηρίζει τις μακροσκοπικές διαφορές δομής που εμφανίζονται, κυρίως, στις εγκάρσιες επιφάνειες των ξύλων. Οι διαφορές αυτές οφείλονται στο μέγεθος των κυττάρων του ξύλου, στην κατανομή τους στους αυξητικούς δακτυλίους, στη διαφορά πυκνότητας μεταξύ πρώιμου και όψιμου ξύλου κ.α.. Με βάση τα κριτήρια αυτά, η υφή διακρίνεται σε λεπτή (μικρή διάμετρος κυττάρων), σε τραχιά (μεγάλη διάμετρος κυττάρων), ομοιόμορφη (ομοιόμορφη κατανομή κυττάρων) και ανομοιόμορφη (ανομοιόμορφη κατανομή κυττάρων).

 

Joomla templates by a4joomla